Mens blijven – Empathisch luisteren in de laatste fase

Een gesprek

“Waar zullen wij afscheid nemen?

“In de regen”

“Zullen wij schuilen?”

“Nee!”

“Hoe zullen wij ons voelen?”

“Ziek, vals en verlegen.”

“Wat zullen wij zeggen?”

“Wij zullen het niet weten.”

“Wat zullen wij denken? “

“Was het maar gisteren, morgen of nooit.”

“Zal een van ons gelijk hebben?”

“Geen van ons zal gelijk hebben.”

“Zullen wij elk een andere kant op gaan?”

“Wij zullen elk een andere kant op gaan.

“Zullen wij omkijken?”

“Een van ons zal omkijken. Stilstaan, aarzelen en omkijken”

Zo spraken ze tegen elkaar, telkens weer 
opnieuw. 
Maar zij vroegen nimmer wie. Wie 
zou omkijken. Wie.

Toon Tellegen
: Mijn winter 
Querido Amsterdam 1987

‘Ik wil geen patient zijn, en ook geen nummer met medische data…..ik wil mens zijn.’ Op dit moment bied ik een luisterend oor voor een echtpaar wamenu2arvan de vrouw getroffen is door kanker met uitzaaiingen in haar hersenen. De focus vanuit het ziekenhuis ligt vooral op de cure en niet op care. Logisch…of niet? De diagnose van deze levensbedreigende ziekte zorgt ervoor dat haar ‘vroegere’ leven volledig door elkaar wordt geschud. Alle houvast is weg. En niet alleen voor haar maar voor iedereen in de directe omgeving ook. Angst neemt de regie op dit moment over. De arts, die net op het moment dat haar man naar het toilet is, tegen haar zegt: ‘We gaan u bestralen, want op basis van de uitslagen is dat nog de enige mogelijkheid voor u’….heeft dat niet begrepen.

Wat kan een luisterend oor doen in dit soort omstandigheden?

‘Vertel eens waar je bang voor bent?’ Door empatisch te luisteren naar wat iemand bang maakt, kun je de angst, door het in verschillende componenten te verdelen, verminderen.

Angst voor eenzaamheid, voor pijn en lijden, angst voor het onbekende. En vooral dat laatste : ‘Wat gaat er gebeuren na de dood, met mij en met mijn dierbaren?’

Veel mensen zijn van nature bang voor verandering. Durf de vraag te stellen: “Hoe denk je dat het verder zal gaan”? Geef de mens die ziek is de veiligheid dat hij/zij altijd alle vragen mag stellen en dat je samen op zoek gaat naar de mogelijke antwoorden.

Maar ook de angst voor eenzaamheid. Hoe moeilijk is het voor velen om open en eerlijk te communiceren met iemand die binnenkort sterft. Men praat door over het weer, de laatste roddels uit de straat, televisieprogramma’s en politiek. Maar juist daardoor kan het eenzaamheidsgevoel toenemen. Geef de mens die ziek is de kans om te praten over er wat er met hem gebeurt. Vertel eens wat gaat er allemaal door je heen? Luister dan empatisch met mededogen en onderbreek dus niet. Het helpt.

Alle goed bedoelde opgewekte reacties naar zowel de stervende als de naasten vergoot de eenzaamheid omdat eenzaamheid ontstaat als je elkaar niet meer kan bereiken.

Geestelijke pijn is vaak veel minder zichtbaar dan fysieke pijn. Pijn dat je je niet kan uitspreken, je niet met anderen kan terugblikken op wat je niet met je leven hebt gedaan, niet gerespecteerd worden om de keuzes die je nu maakt. Pijnverlichting vraagt dus niet alleen om medicatie, maar ook om delen.

Waarom is dat het toch zo moeilijk om empatisch te luisteren naar een mens in de laatste fase van zijn leven?

Empatisch luisteren is alleen mogelijk als je de sterfelijkheid kunt toelaten en de gedachten en emoties die jij daar bij hebt. De luisteraar moet daarvoor du02bcc63d87ce4497f50b13ff9ca0a8bbs eerst de confrontatie aan met zijn eigen sterfelijkheid.

2 gedachtes over “Mens blijven – Empathisch luisteren in de laatste fase

  1. Mooi artikel. Wat ik moeilijk vind, is dat ik, net als de ander die in de moeilijke situatie zit, geen “antwoorden” heb. Als ik vraag waar de persoon bang voor is, kan ik dat niet oplossen. Ik kan bijv. zeggen dat ik het begrijp, maar verder weet ik niet wat ik kan zeggen om diegene verder te helpen. Samen op zoek gaan naar antwoorden is dus iets waar ik “wat vast in loop”. Op welke manier zoek jij samen met de ander naar antwoorden? Heb je tips?

    1. Hoi Esther, Antwoorden heb ik bijna nooit en dat hoeft ook niet. Want vaak is luisteren al hulp genoeg. Angst is niet op te lossen. Maar wel door aan te geven dat het er mag zijn. Praten over angst, en dus luisteren naar de angst, is heel helend voor veel mensen. Op zoek gaan naar antwoorden van dingen die mensen echt willen weten ( pijn, mogelijke behandelingen, lotgenotencontact etc) doe ik via mijn netwerk, via artsen, verpleegkundigen en door op zoek te gaan naar artikelen. Maar bijvoorbeeld een project als Oncowand, waar mensen die kanker hebben gehad hun verhaal delen, kan ook zo helpen. Is dit voldoende antwoord voor je?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s