Voldoening ontstaat uit echt altruïsme, niet uit berekend egoïsme

Een paar weken geleden gaf ik mijzelf het boek ‘Altruïsme’ van Matthieu Ricard cadeau. Het is mijn stellige overtuiging dat altruïsme net als luisteren een keuze is. Het is ook mijn overtuiging dat altruïsme, net als empatisch luisteren, kan bijdragen aan een aangenamere wereld.

Maar wat is altruïsme? Het woord is voor het eerst gevormd in 1851 door de filosoof Auguste Comte (1798 – 1857), afgeleid van het Latijnse woord “alter” (een ander) in de betekenis van onbaatzuchtig. Comte definieert het zo: ”uitschakeling van egoïstische verlangens en egocentrisme en een leven leiden dat gewijd is aan het welzijn van anderen.” De ander belangrijk vinden en je om zijn situatie bekommeren zijn twee essentiële componenten van altruïsme. Hier vind ik de essentie van luisteren ook in terug.

Zoals ik niet altijd een goede luisteraar ben, kan volgens mij een mens niet altijd altruïstisch zijn. Bestaan er altruïstische mensen?

De uitleg van psycholoog Daniel Batson spreekt mij het meeste aan: ‘Altruïsme is een motivatie die uiteindelijk tot doel heeft het welzijn van anderen te laten toenemen.’

De filosoof Kant schreef ooit: ‘Ga altijd zo te werk dat u menselijkheid [..] als doel ziet en nooit alleen maar als middel.’

Volgens Ricard is altruïsme zelfs noodzakelijk om de alarmerende toestand te weerstaan. De sociale crisis, de economische crises en de ecologische crisis; altruïsme is de sleutel tot de oplossing. Wat betreft dit laatste punt ziet Ricard een gevaarlijk punt naderen waarna terugkeer onmogelijk is. Daar de mens uit evolutionair oogpunt een ongekende vaardigheid in samenwerken heeft, dient dit wapen dan ook te worden ingezet. Hierbij citeert hij evolutiedeskundige Martin Nowak, die zegt dat:

…samenwerken niet alleen de belangrijkste architect is van vier miljard jaar evolutie, maar dat zij de meeste hoop geeft voor de toekomst van de mensheid en ons de kans zal geven de grote uitdagingen die ons te wachten het hoofd te bieden.

Om die samenwerking op gang te krijgen is het cultiveren van altruïsme noodzakelijk. Het bijbrengen van de kracht van compassie, daar kunnen we niet vroeg genoeg mee beginnen.

Er wordt veel geschreven over het empatisch vermogen van zorgverleners. Voor mij is empathie echter geen keuze, maar iets wat je automatisch toont.

Zorgverleners worden de hele dag geconfronteerd met lijden van anderen. Als een arts voor al zijn patienten empathie toont, lijdt hij dus aan het lijden van al zijn patienten. En dat dag in en dag uit. Uit onderzoek in 2009 blijkt dat 60 procent van de praktiserende artsen uit de VS melding maakt van emotionele uitputting, gevoelens van machteloosheid en ineffectiviteit, zelfs van nutteloosheid [1].

Deze artsen hebben dus wellicht de neiging patiënten niet meer als mensen zien of ze reageren met een kille onverschilligheid. Aanhoudend empathie tonen is dus wellicht uitputtend maar vriendelijkheid en menselijke warmte kan al zo’n verschil maken en put in mijn optiek nooit uit, maar voelt juist weldadig.

Harvey Fineberg, voorzitter van het Amerikaanse Institute of Medicine schreef:

‘Iedere arts weet wat hij moet doen om in technische zin deskundig te worden . Maar wie van hen weet hoe ze meer compassie kunnen ontwikkelen?’

Altruïsme moeten we eerst op individueel niveau cultiveren, want daar begint alles. Op basis van onze eigen motivatie kunnen we het integreren in ons dagelijks leven en daarmee het unieke van ieder mens weerspiegelen.

Zoals een aantal van u wellicht weet, houd ik mij in mijn leven ook veel bezig met Stoicijnse filosofie. Graag eindig ik dit blog dan ook met een uitspraak van Seneca:

Het is niet zo dat we niet durven omdat het allemaal zo moeilijk is. Het is allemaal zo moeilijk omdat we niet durven.

=============

Wilt u meer weten over Compassie, Empathie, Altruisme? Kijk dan eens op:http://www.lidewijniezink.com/ Lidewij is voor mij DE kenner van dit thema in ons land

en/of kijk op http://www.compassionforcare.com/ en teken het Charter van Compassion for Care

en/of ……lees het dikke prachtige anderhalve kilo dikke boek van Matthieu Ricard.

[1] Krasner, M.S., Epstein, R.M. e.a. Association of an educational program in mindful communication with burnout, empathy, and attitudes among primary care physicians. JAMA, 302 (12), 1284 – 1293

2 gedachtes over “Voldoening ontstaat uit echt altruïsme, niet uit berekend egoïsme

  1. Hoi Corine,

    Nu ik wat op afstand sta krijgt het lezen links en rechts meer betekenis en waarde. Ik geniet erg van je mijmeringen en bespiegelingen alhier.

    Ik support jouw gedachte dat altruisme net als luisteren een keuze is niet.

    Tegelijkertijd is daar de nuance. Met woord en theorie proberen wij onszelf en ons gedrag in willekeurige omgeving te duiden. Dat schiet altijd tekort. Net zo min als dat wij in staat zijn om de brute realiteit te institutionaliseren, net zo min lukt het ons om menselijk gedrag sluitend te duiden. Gelukkig maar!

    Ik support de gedachte dat zoiets als altruisme een stevige basis in vergevingsgezindheid heeft. En ja, dan is het een keuze idd. En zo zijn we het toch weer eens 😉

    Hartelijks!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s