De eed van Hippocrates in 2015

Afgelopen weekend stond er een groot artikel in Trouw dat soms moedwillig een verkeerde diagnose van de arts naar de verzekeraar gaat. Dit omdat de verzekeraar bepaalde handelingen1d3013344202f93a42a4a3c86bd007c5 niet vergoedt terwijl de arts vaststelt dat die wel nodig zijn voor de patiënt. Kortom: fout declareren voor goede zorg.

Bij het lezen van dit artikel moest ik denken aan Hippocrates.

Hippocrates is geboren op het Griekse eiland Kos in het jaar 460 voor Christus. Hij studeerde geneeskunde en had zijn eigen ziekenhuis gebouwd op Kos. Tot op de dag van vandaag kun je op dit eiland nog de fundamenten ervan zien.

Hippocrates had toentertijd al een hele nieuwe kijk op de geneeskunde, omdat hij als eerste geneesheer de natuurlijke oorzaken, in plaats van bovennatuurlijke oorzaken voor ziekten meldde. Hij was één van de eersten, die op basis van lichamelijke symptomen een diagnose kon stellen en daarbij een bepaalde therapie voorschreef. Hij haalde hiermee de geneeskunde uit de taboesfeer van tovenarij en godsdienst.

De Eed van Hippocrates behoort tot de meest invloedrijke van alle teksten die met de naam van Hippocrates van Kos zijn verbonden. Hoewel de eed door de eeuwen heen tal van veranderingen heeft ondergaan, wordt de oorspronkelijke tekst door velen nog als gezaghebbend gezien. Tot in de achttiende eeuw verschilden de eed en de interpretatie ervan niet wezenlijk van die in de Griekse oudheid. Vanaf 1750 veranderde de positie van de eed echter fundamenteel. De Hippocratische ethiek een nieuwe wending in de richting van een humanistische conceptie van het vak. In deze conceptie ligt de nadruk op medemenselijkheid, geduld, discretie en geheimhouding, eer, soberheid en vooral sympathie met de patiënt. Sympathie met de patiënt onderscheidde een goede arts van zijn meer op de handel gerichte concurrent. Sympathie maakte de patiënt tot een tevredener klant, maar kon hem ook gemakkelijker naar genezing leiden.

Sinds 2003 is dit de Nederlandse artseneed

Ik zweer / beloof dat ik de geneeskunst zo goed als ik kan zal uitoefenen ten dienste van mijn medemens.
Ik zal zorgen voor zieken, gezondheid bevorderen en lijden verlichten.
Ik stel het belang van de patiënt voorop en eerbiedig zijn opvattingen.
Ik zal aan de patiënt geen schade doen.
Ik luister en zal hem goed inlichten.
Ik zal geheim houden wat mij is toevertrouwd.
Ik zal de geneeskundige kennis van mijzelf en anderen bevorderen.
Ik erken de grenzen van mijn mogelijkheden.
Ik zal mij open en toetsbaar opstellen, en ik ken mijn verantwoordelijkheid voor de samenleving.
Ik zal de beschikbaarheid en toegankelijkheid van de gezondheidszorg bevorderen.
Ik maak geen misbruik van mijn medische kennis, ook niet onder druk.
Ik zal zo het beroep van arts in ere houden.

Dat beloof ik of Zo waarlijk helpe mij God almachtig.

Maar de eed van Hippocratus wankelt. Ruim 2400 jaar was er nauwelijks discussie over het medisch beroepsgeheim, omdat artsen, verpleegkundigen en andere zorgverleners de eed naleefden: praat niet over je patiënt, over zijn ziekte en behandeling. Zwijgen was de norm.

Dat is tegenwoordig lang niet meer vanzelfsprekend. Artsen dienen declaraties in bij verzekeraars met medische informatie over patiënten. Werkgevers willen weten of hun werknemers wel gezond genoeg zijn. De politie zoekt criminelen op in het ziekenhuis, om ze daar te ondervragen. Justitie vindt het medisch beroepsgeheim maar lastig, want het staat strafrechtelijk onderzoek in de weg. Mensen krijgen bij steeds meer ziekenhuizen toegang tot hun eigen gegevens en geven zelf, zo lijkt het minder om hun privacy. Ze komen met hun kwalen op televisie of zetten alles op Facebook, Twitter en blogs.
In dit spanningsveld wordt van zorgverleners het uiterste verwacht. Maar kan dat nog? En weten artsen wat ze wel en niet mogen?

Ik ben blij dat de arts de gezondheid van de patiënt, boven de goede resultaten voor de verzekeraar stelt. Maar naast goede zorg is het ook van belang om goed inzicht te krijgen in de kosten ervan…. Meermalen heb ik gezegd en geschreven dat we een systeemcrisis hebben. En dat vind ik ook echt. Maar als we dit systeem de nek omdraaien, ontstaat er wellicht een nieuw systeem en ook die zal weer schuren met de professie. Want het perfecte is nooit voor iedereen perfect.

Een lastig dilemma waar we met elkaar het beste van moeten maken.

Bronnen:

Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (www.knmg.nl)

Dupuis HM. Heeft de eed van Hippocrates nog betekenis voor de 21-ste eeuw? Alexander Hegiuslezing 1994. Raalte, Langhout en De Vries.

http://www.thijmgenootschap.nl/

http://www.beroepshoudingindezorg.nl/

http://www.trouw.nl

3 gedachtes over “De eed van Hippocrates in 2015

  1. Hoi Corine,

    Je pleit voor inzicht in de kosten van goede zorg. Twee vragen daarover:

    Is inzicht in effectiviteit en efficiency van hoe we zorg bieden niet al voldoende?
    Is de systeemcrisis niet óók dat wij patienten niet bereid lijken om zorg op het goede moment los te laten?

    Ik gun ons die ethische afweging zo gaarne itt de om aandacht roepende economische benadering.

    Nou ja. Zoiets. Lastig dilemma het is…

    1. Wat is zorg? Die vraag zouden we opnieuw moeten stellen. Er is een groei waar te nemen in wensgeneeskunde. Is dat zorg? Het goede gesprek dat gevoerd zou moeten worden om zorg los te kunnen laten moet in mijn optiek veel eerde gevoerd worden dan in de palliatieve fase. Kortom er kan veel nu al gedaan worden Steven, maar de zorgkosten stijgen zo hard, dat inzicht in de kosten wel helpt om betere keuzes te kunnen maken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s