Het laatste woord

Vandaag werd het boek van Gijsbert van Es “Het laatste woord, de kunst van leven met de dood” officieel gepresenteerd in het nieuwe NRC kantoor in Amsterdam. Gijsbert, redacteur van NRC Handelsblad, voerde ruim honderd gesprekken met mensen over afscheid van het leven.

Een prachtig boek vol wijsheid over het leven. http://www.nrclux.nl/page/nl/product/1071885/

Ik mocht vandaag bij de presentatie een kort verhaal houden over Luisteren.

“Waar zullen wij afscheid nemen?

“In de regen”

“Zullen wij schuilen?”

“Nee!”

“Hoe zullen wij ons voelen?”

“Ziek, vals en verlegen.”

“Wat zullen wij zeggen?”

“Wij zullen het niet weten.”

“Wat zullen wij denken? “

“Was het maar gisteren, morgen of nooit.”

“Zal een van ons gelijk hebben?”

“Geen van ons zal gelijk hebben.”

“Zullen wij elk een andere kant op gaan?”

“Wij zullen elk een andere kant op gaan.

“”Zullen wij omkijken?”

“Een van ons zal omkijken. Stilstaan, aarzelen en omkijken”

Zo spraken ze tegen elkaar, telkens weer 
opnieuw. 
Maar zij vroegen nimmer wie. Wie 
zou omkijken. Wie.

Toon Tellegen
 Uit: Mijn winter, 
Querido Amsterdam 1987

 ‘Ik wil leven terwijl ik dood ga, en niet doodgaan terwijl ik leef.’ Het was de zin van Peter. Peter was 32 jaar en had een uitgezaaide melonoom. Hij stierf in oktober 2010.

Deze zin veranderde voorgoed mijn leven en mijn perceptie op het belang om boven alles iemand mens te laten blijven en niet alleen maar als patient te zien.

Elke dag hoor ik  wat ziekte doet met mensen. De focus ligt vooral op de cure en niet op care. Logisch of toch niet?

De diagnose van een levensbedriegende ziekte zorgt ervoor dat het ‘vroegere’ leven volledig door elkaar wordt geschud. Alle houvast is weg. En niet alleen voor de persoon die ziek is maar voor iedereen in de directe omgeving ook. Angst neemt de regie over.

Toen mijn vader stervende was, ik was 16 jaar, zei mijn moeder: ‘Als we er niet over praten, dan gebeurt het misschien niet.’ We zwegen maanden in alle toonaarden….mijn vader ook. Terwijl juist dan de tijd aanbreekt voor verbinding, luisteren, de dialoog, voor alle betrokkenen!

‘Vertel eens waar ben je bang voor?’  Door empatisch te luisteren naar wat iemand bang maakt, kun je de angst, door het in verschillende componenten te verdelen, verminderen.

Angst voor eenzaamheid, voor pijn en lijden, angst voor het onbekende. En vooral dat laatste : Wat gaat er gebeuren na de dood, met mij, met mijn dierbaren?

Veel mensen zijn van nature bang voor verandering. Durf eens de vraag te stellen: “Hoe denk je dat het verder zal gaan”? Geef de mens die ziek is de veiligheid dat hij/zij altijd alle vragen mag stellen en dat je samen op zoek gaat naar de mogelijke antwoorden.

Maar ook de angst voor eenzaamheid. Hoe moeilijk is het voor velen om open en eerlijk te communiceren met iemand die binnenkort sterft. Men praat door over het weer, de laatste roddels uit de straat, televisieprogramma’s en politiek. Maar juist daardoor neemt het eenzaamheidsgevoel toe. Geef de mens die ziek is de kans om te praten over er wat er met hem gebeurt. Vertel eens wat gaat er allemaal door je heen? Luister dan empatisch met mededogen en onderbreek dus niet. Het helpt.

Alle goed bedoelde opgewekte reacties naar zowel de stervende als de naasten vergoot de eenzaamheid omdat eenzaamheid ontstaat als je elkaar niet meer kan bereiken. 

Geestelijke pijn is vaak veel minder zichtbaar dan fysieke pijn. Pijn dat je je niet kan uitspreken, je niet met anderen kan terugblikken op wat je niet met je leven hebt gedaan, niet gerespecteerd worden om de keuzes die je nu maakt. Pijnverlichting vraagt dus niet alleen om medicatie, maar om delen.

Waarom is dat het toch zo moeilijk om empatisch te  luisteren naar een mens in de laatste fase van zijn leven? Empatisch luisteren is alleen mogelijk als je de sterfelijkheid kunt toelaten en de gedachten en emoties die jij daar bij hebt. De luisteraar moet daarvoor dus eerst de confrontatie aan met zijn eigen sterfelijkheid.

Een gedachte over “Het laatste woord

  1. Jammer dat ik niet wist van deze presentatie, ik was er graag bij geweest. Het klinkt ook als een heel mooi boek.

    De vrijwilligers in het Humanistische Hospice Veerhuis in Amsterdam zijn er heel goed in, in het ondersteunen van ‘leven terwijl ik doodga’. Het is een prachtige plek, waar ik al een aantal jaren met veel genoegen mag werken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s